සීරෝසිස් (Cirrhosis) හෙවත් අක්මාව අකර්මණ්ය වීම: ඔබ දැනගත යුතුම සත්යය
අපගේ ශරීරයේ රසායනාගාරය ලෙස හඳුන්වන්නේ අක්මාවයි. ශරීරයට ඇතුළු වන විස ද්රව්ය පෙරා ඉවත් කිරීම, ආහාර ජීර්ණයට අවශ්ය පිත නිපදවීම සහ ශක්තිය ගබඩා කර තබා ගැනීම ඇතුළු අත්යවශ්ය කාර්යයන් රාශියක් අක්මාව මඟින් සිදු කරයි. සීරෝසිස් (Cirrhosis) යනු මෙම වැදගත් අවයවයට දිගුකාලීනව සිදුවන හානි හේතුවෙන් අක්මාවේ නිරෝගී සෛල විනාශ වී, ඒ වෙනුවට කැළැල් පටක (Scar tissues) වර්ධනය වීම නිසා ඇතිවන බරපතළ සහ සුවකළ නොහැකි අවසාන මට්ටමේ රෝගී තත්ත්වයකි.
බොහෝ දෙනෙකු තුළ පවතින පොදු මතයක් වන්නේ සීරෝසිස් වැළඳෙන්නේ අධික ලෙස මත්පැන් පානය කරන අයට පමණක් බවයි. නමුත් එය සම්පූර්ණ සත්යය නොවේ. අධික ලෙස මත්පැන් භාවිතය සීරෝසිස් සඳහා ප්රධානතම හේතුවක් වුවද, මත්පැන් පානය නොකරන පුද්ගලයන්ටද මෙම රෝගය වැළඳිය හැකියි. වර්තමානයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන 'නොන්-ඇල්කොහොලික් ෆැටි ලිවර්' (NAFLD) හෙවත් මත්පැන් භාවිතයෙන් තොරව අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වීමේ රෝගය මෙයට ප්රධාන හේතුවකි. මීට අමතරව හෙපටයිටිස් B සහ C (Hepatitis B and C) වෛරස් ආසාදන, ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ දෝෂ නිසා ඇතිවන රෝග සහ සමහර පරම්පරාගත ජානමය රෝග නිසාද අක්මාව සීරෝසිස් තත්ත්වයට පත්විය හැක.
සීරෝසිස් රෝගයේ ඇති භයානකම පැතිකඩ වන්නේ එහි මුල් අවධියේදී කිසිදු බාහිර රෝග ලක්ෂණයක් පෙන්නුම් නොකිරීමයි. ඊට හේතුව අක්මාවේ යම් කොටසක් විනාශ වුවද, ඉතිරි කොටස මඟින් ශරීරයේ වැඩකටයුතු සාමාන්ය පරිදි පවත්වාගෙන යාමට උත්සාහ කිරීමයි. ⏳ කෙසේ වෙතත්, රෝගය ක්රමයෙන් උත්සන්න වන විට විවිධ රෝග ලක්ෂණ මතු වීමට පටන් ගනී. නිතර දැනෙන අධික තෙහෙට්ටුව සහ අප්රාණික බව, කෑම රුචිය නැතිවීම, ශරීරයේ බර අඩු වීම සහ නිතර ඇතිවන ඔක්කාරය මෙහි මුල් ලක්ෂණ වේ.
රෝගය තවදුරටත් දරුණු වන විට වඩාත් පැහැදිලි ලක්ෂණ දැකගත හැකියි. අක්මාවට පිත නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට නොහැකි වීම නිසා සම සහ ඇස් කහ පැහැ වීම (Jaundice හෙවත් සෙංගමාලය) සිදුවේ. එමෙන්ම ශරීරයේ විස ද්රව්ය එකතු වීම නිසා සම මතුපිට දැඩි කසන්නට පටන් ගනී. අක්මාව මඟින් රුධිරය කැටි ගැසීමට අවශ්ය ප්රෝටීන නිපදවීම අඩාල වන බැවින්, සුළු වැදීමකදී පවා සම නිල් වීම හෝ ලේ ගැලීම් (විශේෂයෙන් විදුරුමස් වලින් හෝ නාසයෙන්) සිදුවිය හැක.
සීරෝසිස් රෝගයේ සංකූලතා ඉතාමත් බරපතළය. රෝගය උත්සන්න වූ විට උදරයේ සහ පාවල අසාමාන්ය ලෙස ජලය පිරීම (Ascites) සිදුවේ. මේ නිසා බඩ ඉදිරියට නෙරා ඒම සහ කකුල් ඉදිමීම සිදුවේ. වඩාත්ම අවදානම් සහගත තත්ත්වය වන්නේ අක්මාව හරහා රුධිරය ගමන් කිරීමට අපහසු වීම නිසා, ආමාශයේ සහ अन्नස්රෝතයේ (ගලනාලයේ) ඇති රුධිර වාහිනී පිම්බී පුපුරා යාමයි. මෙහිදී රෝගියා අධික ලෙස රුධිරය වමනය කිරීම හෝ කළු පැහැයට මළපහ කිරීම සිදුවේ. මීට අමතරව, ශරීරයේ එකතු වන ඇමෝනියා වැනි විස ද්රව්ය මොළයට බලපෑම් කිරීම නිසා සිහිය විකල් වීම, අමතක වීම සහ අවසානයේ කෝමා (Coma) තත්ත්වයට පවා රෝගියා පත්විය හැක. මෙය වෛද්ය විද්යාවේදී හෙපටයිටික් එන්සෙෆලෝපති (Hepatic Encephalopathy) ලෙස හැඳින්වේ.
සීරෝසිස් රෝගය හඳුනා ගැනීම සඳහා වෛද්යවරුන් විසින් රුධිර පරීක්ෂණ (Liver Function Tests), අල්ට්රාසවුන්ඩ් (Ultrasound) ස්කෑන් පරීක්ෂණ, ෆයිබ්රොස්කෑන් (FibroScan) සහ සමහරවිට අක්මාවෙන් කුඩා කොටසක් ගෙන සිදුකරන බයොප්සි (Biopsy) පරීක්ෂණ භාවිත කරනු ලබයි.
මෙහිදී අප තේරුම් ගත යුතු වැදගත්ම කරුණ නම්, සීරෝසිස් නිසා අක්මාවේ දැනටමත් කැළැල් වී විනාශ වූ කොටස් නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කළ නොහැකි බවයි. නමුත් නිසි ප්රතිකාර සහ යහපත් ජීවන රටාව මඟින් රෝගය තවදුරටත් උත්සන්න වීම නතර කර ගත හැක. රෝගය වැළඳීමට හේතුව මත්පැන් නම්, වහාම මත්පැන් පානයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකිය යුතුය. වෛරස් ආසාදනයක් නම් ඒ සඳහා ප්රතිවෛරස් ඖෂධ ලබා දෙනු ලැබේ. අධික බර පාලනය කරගැනීම, මේදය හා ලුණු අඩු සමබර ආහාර වේලක් ගැනීම සහ වෛද්ය උපදෙස් මත පමණක් ඖෂධ භාවිත කිරීම (සමහර පේන්කිලර් ඖෂධ අක්මාවට අහිතකරය) ඉතා වැදගත් වේ. රෝගයේ අවසාන අවධියේ සිටින රෝගීන් සඳහා ඇති එකම සාර්ථක විසඳුම අක්මාවක් බද්ධ කිරීම (Liver Transplantation) පමණි.
අවසාන වශයෙන්, සීරෝසිස් යනු නිහඬව පැමිණ ජීවිතය බිලිගන්නා දරුණු රෝගයකි. මත්පැන් භාවිතයෙන් වැළකීම, සෞඛ්ය සම්පන්න බරක් පවත්වා ගැනීම, හෙපටයිටිස් එන්නත් ලබා ගැනීම සහ වසරකට වරක්වත් වෛද්ය පරීක්ෂණ සිදුකර ගැනීම මඟින් අපගේ අගනා අක්මාව සීරෝසිස් රෝගයෙන් ආරක්ෂා කරගත හැක. ශරීරයේ නිරෝගීභාවය රඳා පවතින්නේ අක්මාවේ නිරෝගීභාවය මත බව සැමවිටම මතක තබා ගන්න.
මුල්හිමිකරුට ස්තූති

Comments
Post a Comment